achtergrond -

watersnood van 1916

Januari 1916 begint met zacht winterweer. Maar opeens gaat het uit het noorden stormen. De wind jaagt  water uit de Noordzee de Zuiderzee binnen. Kolkend zout water slaat tegen de dijken. In Waterland zijn die dijken niet zo sterk. Het woedende water slaat over de dijk en vreet zich door de zachte binnenkant. Op vrijdagmorgen 14 januari breekt de dijk bij Katwoude en Zuiderwoude op drie plaatsen. Zout water raast het land in, als een witte streep, en jaagt koeien en schapen voor zich uit. Ze rennen voor hun leven, vaak tevergeefs. In twee dagen staat heel Waterland onder water.

De watervlakte strekt zich uit van Buiksloot en Nieuwendam tot en met Purmerend en van Edam-Volendam tot de Zuiddijk en de Oostzijde van Zaandam. In het midden van  de Oostzijde is een kistdam geplaatst, waardoor de Zaankant min of meer droog blijft. Een nieuwe storm jaagt nog meer water over het land. Op 18 februari bereikt het water zijn hoogste stand: 1.70 meter boven N.A.P. Dat betekent 1.10 meter water in de woningen. De meeste huisjes hebben geen bovenverdieping en dus moeten de bewoners elders onderdak vinden. Ze zitten op elkaars lip en hebben het heel ongemakkelijk. Wie zich wil verplaatsen is aangewezen op een bootje of een marinesloep.

Nadat de Luyendijk in Oostzaan het begeven heeft jagen Oostzaanse boeren hun vee over het Weerpad naar Zaandam. Als de koeien over de Zuiddijk rennen, lijkt het op een voortdurend onweer. Het vee krijgt onderdak in pakhuizen, bij Verkade en de houtloodsen van William Pont en in de doopsgezinde kerk in de Oostzijde.
Op 16 februari komt koningin Wilhelmina naar Zaandam en Oostzaan, hoewel de regering getwijfeld heeft of het wel verstandig is om de vorstin naar het rooie Zaandam te sturen, dat niet erg gesteld is op Oranje. De koningin laat zich rondrijden en bezoekt drie onderstroomde woningen. Het bezoek verloopt zonder enige wanklank. Wel plaatst de communistische Tribune een kritische ingezonden brief, gericht aan burgemeester Ter Laan: “Waarom hebt gij Hare Majesteit niet gewezen op het gezin man, vrouw en 7 kinderen, hetwelk binnen uw gebied, op slechts een 30-tal meters vanaf de weg, waarlangs zich uw stoet van auto’s zich voortbewoog en vandaar af duidelijk zichtbaar, reeds gedurende een 3-tal dagen en nachten huist in een open schuit met al hun hebben en houden, en geen andere dekking voor weersgesteldheid dan een zeil. Schande, schande, schande voor Zaandam!”
De nattigheid duurt ruim drie maanden. Pas in april beginnen de velden en straten beginnen droog te vallen, maar het duurt nog vele maanden meer voordat de woningen weer droog zijn. De materiële schade is groot. De watersnood zorgt er wel voor dat eindelijk serieus gesproken wordt over het afsluiten van de Zuiderzee. In 1918 wordt de Zuiderzeewet aangenomen. Begonnen wordt met de aanleg van de Afsluitdijk, het creëren van het IJsselmeer en het winnen van nieuw land. 

Terug <


 



Album watersnood
Ter Wee's Theehandel maakte van de watersnood
een album dat onder het genot van een kopje thee
kon worden bekeken en gelezen.