Dirk salomons rep - ca. 1600


OOstzaan vanuit de lucht
Zo ziet Oostzaan er al eeuwen uit: laagveen en veel water. Uit deze drassige grond zijn de Reppen
getrokken. Ruim vier eeuwen geleden werd hier mijn voorvader Dirk Salomons Rep geboren.

De Tachtigjarige Oorlog heeft mijn familieonderzoek geen goed gedaan. Plunderende Spaanse troepen hebben ook de kerk van Oostzaan in brand gestoken. Daarbij is ook de hele burgerlijke en kerkelijke stand tot as vergaan. De namen en data van wie voor 1573 geboren werden, trouwden en stierven zijn voorgoed verdwenen. Daardoor reikt de geschiedenis van mijn familie slechts twaalf generaties terug – tot ongeveer 1600.

De oorlog tegen de Spanjaarden zal zich tot 1648 uitstrekken, maar de gruwelen en langdurige belegeringen gaan de Zaanstreek voorbij. Dankzij de militaire successen van prins Maurits verplaatst de oorlog zich steeds verder naar het zuiden. Als de Slag bij Nieuwpoort woedt, baart een mij onbekende moeder in Oostzaan een zoon, die van zijn vader de naam Dirk krijgt. Hij is mijn eerst bekende voorvader.

Zo'n drie jaren later ligt Dirk Salomons plat en machteloos in zijn wieg. Hij wordt naar de gewoonte van die tijd onmiddellijk stevig gewikkeld in doeken, zodat hij als een levende mummie in zijn wieg of in de armen van zijn moeder ligt, zonder haar warmte te kunnen voelen. Dat is nodig is om te voorko­men, dat het kind later een bochel krijgt of zelfs op handen en voeten gaat lopen. Maar bovendien beschermen de strakke windsels de baby tegen de temperatuurschommellingen die in die dagen ook in huis aanzienlijk kunnen zijn, en dat is maar goed ook, want de kleine Dirk Salomon moet de aartsvader worden van een omvangrijk nageslacht. De armpjes en handjes van Dirk blijven vier maanden ingewikkeld, zijn voeten tien maanden en de rest van zijn lijfje twee jaar. Gebakerde kinderen, die uiteindelijk bevrijd worden van alle windselen, ontwikkelen hun motorische vaardigheden razendsnel.
Gebakerde baby
Tegenwoordig worden babies ook gebakerd, maar niet zo lang als Dirk.

De doopboeken, waarin staat opgeschreven wanneer Dirk Salomon is gedoopt en wie zijn ouders zijn, zijn door Spaanse troepen verbrand en het blijft daarom gissen. Wel duikt de naam van Dirk een paar keer op in oude documenten, die wel de eeuwen hebben getrotseerd en wat magere gegevens verschaffen. Uit een acte, die dateert uit 1639, kan ik zijn geboortejaar schatten. Ook verneem ik dat hij een broer heeft: Gerrit Salomons.

Hun vader zal ongetwijfeld Salomon heten - een ongebruikelijke voornaam in Oostzaan. Een amateur-genealoog die zich intensief met Oostzaanse geslachten heeft bezig gehouden, ziet verband met de kruistochten naar het Heilige Land. Vader Salomon zal omstreeks 1575 geboren zijn. Of hij ook de achternaam Rep heeft gevoerd, staat niet vast. Het is ook heel goed mogelijk dat Dirk Salomon eigen Veen heet, maar zich naar zijn moeder noemt. De naam Rep is dan een zogenaamd "alias". Het luistert allemaal niet zo nauw in die tijd en ook zonder naam weten ze in Oostzaan wel wie je bent.

Kort leven

Dirk Salomons Rep trouwt omstreeks 1630 met Aegt (Aagje) S(e)ijmons, van wie ik verder niets weet dan dat ze zeker vier jongens ter wereld brengt Pieter, Jan, Salomon en Gerrit. Ze is waarschijnlijk enkele jaren jonger dan Dirk, want in deze tijd trouwen de vrouwen gemiddeld als ze 25 jaar zijn, de mannen als ze 28 zijn. Dirk is er een jaartje eerder bij, schatten we, hoewel het in deze tijd geen dringen is rond de huwbare vrouwen. Een relatief groot aantal Nederlanders trouwt niet. Gezinnen bestaan in deze tijd uit gemiddeld vijf personen. Kinderen worden tijdens het hele huwelijk om de twee à drie jaar geboren, maar omdat de meeste mensen laat trouwen en vroeg sterven, blijven de gezinnen beperkt in omvang. De huwelijken duren kort. Zilveren bruiloften zijn zeldzaam; gemiddeld ben je in deze tijd zo'n veertien jaar getrouwd. Je trouwt als je 25 jaar bent en sterft als je de 39 hebt bereikt.

De kinderen van Dirk Salomon groeien op in redelijke welstand. Vader kan het zich in 1637 permitteren een huis met erf te kopen van Jan Jans Cramer, Jan Jans Evers, Claas Jans en Jacob Aarts. Het erf meet 13 Roeden.

Rechthuis
Links het Regthuis van Oostzaan op een tekening uit 1860. Als schepen van Oostzaan was Dirk Salomons hier vaak te vinden.

In 1652 vervult hij de functie van schepen (wethouder) van Oostzaan en kunnen we hem dus regelmatig vinden in het Regthuis, dat in 1617 nabij de kerk is gebouwd. Daar houden namelijk op gezette tijden de schepenen, vier uit Oostzaan en drie uit Oostzaandam, samen met de Schout en diens secretaris hun vergaderingen en spreken er recht in civiele zaken. Criminele zaken worden afgehandeld door de rechtbank in Haarlem. In het Regthuis bevestigen de schout of schepenen ook de huwelijken van mensen die buiten de gereformeerde kerk willen trouwen, hetgeen een zeldzaamheid is. Hoe oud Dirk Salomons geworden is, is niet bekend. In 1652, als hij genoemd wordt als schepen, is hij 52 jaar, voor die tijd een respectabele leeftijd.