Pieter dircks rep 1630 - 1685

Op zondag 22 september 1630 wordt hij in de gereformeerde kerk van Oostzaan ten doop gehouden, Pieter Dircksz Rep, het eerste kind van Dirk Salomon Rep en Aagje Sijmons. Mijn stamvader.

Kerk van Oostzaan
De afgebrande kerk van Oostzaan is herbouwd. Hier wordt Pieter Dircks gedoopt en wordt de Vrede van Munster gevierd met een dankdienst. De prent dateert van 1728 en is getekend door C. Pronk.

Veel heb ik niet ontdekt over Pieter Dircksz, maar wel dat hij zijn stamvaderschap serieus neemt. Hij trouwt maar liefst vier keer, in een tijd waarin niemand er schande van spreekt als je niet trouwt. Het huwelijk is in de eerste plaats een kwestie van verstand en inzicht; liefde en liefdesplezier zijn allerminst een voorwaarde. Het gezin is nog lang niet de hoeksteen van de samenleving. Intimiteit kent het nog niet. De verhouding tussen man en vrouw is allereerst zakelijk en kinderen krijgen niet veel aandacht. Buren en buitenstaanders bemoeien zich met allerhande zaken als huwelijkssluitingen en echtelijke problemen.

Een belangrijke historische gebeurtenis, die Pieter beleeft, is de Vrede van Munster, die in 1648 het einde van de Tachtigjarige Oorlog bekrachtigd. Na langdurig onderhandelen is Spanje bereid de Republiek te erkennen als een onafhankelijke staat. Op 5 juni worden in heel het land vreugde vuren ontstoken en luiden kanonschoten en kerkklokken de oorlog uit. De kerk van Oostzaan is weer opgebouwd en haar klok doet lustig mee. Het kerkvolk stroomt dankbaar samen en zingt luidkeels Psalm 46:
De HEER, de God der legerscharen,
is met ons, hoedt ons in gevaren.
De HEER, de God van Jakobs zaad,
is ons een burg, een toeverlaat.
Pieter Dirks is dan 17 jaar. Als hij meegezongen heeft, zal het wel vals geweest zijn, want dat is een hardnekkige familiekwaal.

Er is veel reden tot dankbaarheid, ook al leeft er geen enkele Oostzaner meer, die zich de bloedige gebeurtenissen van 80 jaar nog kan herinneren. Er is een nieuwe, sterke Republiek ontstaan met invloed en handelsbelangen in de hele wereld. Kooplieden en reders hebben het voor het zeggen. Hun evangelie is niet het calvinisme is, maar het kapitalisme. Handel, handel, handel. Over alle wereldzeeën zijn Nederlandse schepen op zoek naar winst. Het goud dat ze mee terug brengen verandert ­­het provinciale Amsterdam in een wereldstad. Als de oorlog uitbreekt, telt de stad 30.000 inwoners; 80 jaar later als de Vrede van Munster wordt gesloten: 160.000.


De notabelen van Amsterdam hullen zich in pracht en praal en laten zich in hun volle, opschepperige glorie uitbeelden door schilders als Rembrandt van Rijn. In Oostzaan, aan de overkant van het IJ, kom je protserige taferelen als die van de Nachtwacht niet tegen, hoewel het dorp ook zijn graantje van de welvaart mee pikt. Ook veel Oostzaners trekken het zeegat uit of zijn werkzaam in de houtzagerijen, scheepstimmermanswerven, touwslagerijen, zeilmakerijen, beschuitbakkerijen en kuiperijen, die aan de wal hun bijdrage leveren aan de scheepvaart. De Zaankanters lopen evenwel niet zo te pronk met hun welstand. Hun kleding en de versieringen aan hun houten woningen vallen in het niet bij de pracht en praal van de Amsterdammers. Als vier welvarende Oostzaners in 1651 een lichtkroon schenken aan hun kerk is het een sober, ingetogen gebruiksvoorwerp van messing met zestien armen in twee etages. De enige opsmuk aan de kaarsenkroon zijn de namen van de schenkers en hun huismerken.

Kroonluchter
De kaarsenkroon, geschonken in 1651,
siert nu de herbouwde kerk van Oostzaan.

Op de kansel ligt een groter kunstwerk: een open geslagen exemplaar van de nieuwe Statenbijbel, die in opdracht van de Dordste Synode (1618-1619) is vertaald in plechtig Nederlands. Hoewel veel kerkgangers aanvankelijk klagen over het verheven taalgebruik, blijkt de nieuwe Statenbijbel een taalmonument te zijn, vooral door de indrukwekkende stijl die zo goed past bij de verheven inhoud. Ze wordt dagelijks in vele gezinnen (voor)gelezen en heeft een enorme invloed op het geloof, denken, praten en schrijven van generaties Nederlanders, tot aan de huidige generatie.

Pieter Dircksz (of Dirxsz in sommige documenten) trouwt in 1657 in de kerk van Oostzaan. Hij is 25 jaar als hij in de echt verbonden wordt met Eefje Claes Gorter. Zij is 24 jaar oud. Uit het huwelijk worden zes kinderen geboren; vier jongens en twee meisjes. Het eerste kind wordt vernoemd naar zijn grootvader aan vaders kant. Eefjes vader is als getuige aanwezig als Dirk in de kerk wordt gedoopt.

Doopboek Oostzaan vermeldt op 16 september 1657:
" Dirck tkint van Pr Dirck rep & Eefje Claes getuijge Claesz [Pietersz?] Gorter "

Het zesde kind, Giertje, wordt 12 jaar later geboren. Het is het laatste kind dat Eefje Claes het leven schenkt. Zij overlijdt tussen 1669 en 1670. Pieter trouwt omstreeks 1676 voor de tweede maal, als hij zich mag verheugen in de hoge leeftijd van 46 jaar. De gemiddelde levensduur is 40 jaar. Zijn tweede echtgenote heet Marij Peters. Bij haar verwekt Pieter twee kinderen; een jongen en een meisje. De jongen wordt naar de vader vernoemd en Pieter gedoopt, het meisje krijgt de naam van zijn eerste vrouw: Eefje.
Pieter Dircksz overleeft ook zijn tweede vrouw. In 1683, als hij dus 53 jaar is, trouwt hij voor de derde maal. Zijn bruid heet ditmaal Duifje Adriaans.De Oostzaner Jan Sijmons Daalder vermeldt het in zijn dagboek:

Pieter trouwt Duyfje
Uit het dagboek: "is Pieter Dircksz Rep bruydegom geworden met
Duyfje Adrieans, de weduwe van Adr. Tunisz Oosterhoorn".

Het huwelijk duurt elf jaar. In 1694 overlijdt Duifje, noteert de Oostzaner in zijn dagboek:
22 november
is Duifje Cor. de huijsv. van Pieter Dirksz Reph gestorve

Uit dit huwelijk zijn geen kinderen bekend.

Zelfs Duifje is niet Pieters laatste vrouw. In 1697 trouwt Pieter Dircksz voor de vierde maal. Op 22 september van dat jaar staat in het dagboek van Jan Simon Daalder te lezen:
is Pieter Dircks Rep bruijdegom geworde met Besje Els
snaghs is de vrede tusschen dese Staet en Vranckrijck tot Rijswijck getekent.

Pieter is dan 67 jaar oud. Hoe oud Besje Els is, weet ik niet, maar haar voornaam lijkt te duiden op een hoge leeftijd. Kinderen uit deze verbintenis heb ik niet kunnen vinden. Pieter overlijdt op 22 juli 1706. Hij is dan ruim 75 jaar. Besje overleeft hem ruim. Zij sterft op 3 april 1714 in Oostzaan.
Hoe Pieter Dircksz Rep zijn geld heeft verdiend is mij niet bekend, maar hij heeft waarschijnlijk in zekere welstand geleefd. In ieder geval heeft hij zijn kinderen een behoorlijke opleiding kunnen geven. Eén van zijn zoons onderscheidt zich in de scheepvaart als een ondernemend commandeur; een andere zoon brengt het, net als zijn grootvader, tot schepen van Oostzaan.

 





In de kerk van Oostzaan herinneren twee
scheepjes aan de scheepvaart, die
voor veel werk en welvaart zorgde.




















Grafsteen voor waarschijnlijk Claes Compaen, de beruchte zeerover en de schrik van de Oostzaanse schooljeugd.

Zeerover Claes Compaen